مشکلات و موانع نشر در ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

موانع و مشکلانت نشر در ایران

مقدمه موانع و مشکلات نشر کتاب در ايران متفاوت از موانع و مشکلات کشورهای جهان سوم ندارد. مسائلی که اين گونه کشورها در زمينه اجتماعی، اقتصادی، سياسی و فرهنگی با آنها روبرو هستند ، نوعأ مشترک است البته ترکيب مسائل و مشکلات هر کشوری خاص خود همان کشور است و ايران نيز از اين قاعده مستثنا نيست. موانع و مشکلات در نشر به دو دوره ( تا سال 1357 و پس از سال 1357) تقسيم می شود .

موانع و مشکلات تا سال 1357: کارشناسان وصاحب نظران نشر کتاب در ايران از ديرباز بر اين عقيده بودند که اين فعاليت (نشر) در ايران با مشکل و بحران روبرو ست و مسائل فرهنگی، آموزشی و اجتماعی_سياسی را مانع های عمده نشر کتاب در ايران ميدانستند. الف-ضعف فرهنگی 1)سطح فرهنگی اين گروه در نتیجه سستی‏ پشتوانه فرهنگ عمومی پايِِين است. 2)کمبود امکانات کافی و متناسب با نيروی بالقوه آنها برای رشد و بالندگی ذهنی. ب-ضعف اقتصادی عدم برخورداری از حقوق مادی در نتيجه، عدم رعايت اين حقوق از سوی ناشران، نبود قوانين لازم‏ برای دفاع از اين حقوق، حتی نبود قراردادهای‏ منصفانه استاندارد. ج-ضعف اجتماعی 1)عدم برخورداری از فضای باز سياسی- اجتماعی، که نقش بازدارنده قاطعی در راه شکوفايی‏ آزادی و اعتلای فکری و هنری دارد. 2-عدم برخورداری از حيثيت و منزلت اجتماعی‏ شايسته‏.

مشکلات اصلی نشر کتاب در ايران تا سال 57: 1) گرانی قيمت کتاب نسبت به متوسط درآمد افراد؛ 2) عدم توسعه کتابخانه های عمومی؛ 3) بی توجهی به حقوق مولفان و مترجمان ؛ 4) کمی تنوع کتاب ؛ 5) نارسايی سرمايه گذاری ناشران ؛ 6) نبودن طرح و برنامه جامع نشر؛ 7) بی توجهی و کم توجهی خوانندگان به کتاب و پایین بودن تیراژ کتاب ؛ 8) نبودن نويسندگان و مترجمان حرفه ای؛ 9) سانسور و مداخله های بی رویه و بی حساب و کتاب دولت به استثنای بعضی دوره های کوتاه سیاسی؛ 10) ضعف های عمومی فرهنگ نشر و نداشتن توان آینده نگری و قدرت محاسبه و...

در سال 1345 مطالعه جدی تری درباره نشر کتاب انجام گرفت . شائول بخّاش در مقاله ای مشکلات و موانع نشر را اين گونه به شرح زير نام برد:

1) پايين بودن شمارگان کتاب ؛ 2) کندی سرعت فروش ؛ 3) نقص نظام آموزشی کشور، عدم اعتنای اين نظام به مطالعه و پرهيز از بحث و گفتگو ؛ 4) اعتياد بی زحمت مردم به تلويزيون ؛ 5) سانسورو روشن نبودن تکليف ناشران با دستگاه دولتی مسئول سانسور؛ 6) نارسايی شبکه پخش کتاب چه از راه فروش مستقيم ، چه به شيوه ی امانی و راه مبادله؛ 7) بالا رفتن هزينه چاپ و قيمت کاغذ و دستمزد مؤلفان در نتيجه، بالا رفتن قيمت کتاب .

موانع ومشکلات پس از سال 1357:

• با آغاز جنبش های انقلابی در نيمه 1350، بازار کتاب در ايران دگرگون شد و بر نشر کتاب تاثير گذاشت. جنبشهای اجتماعی_ سياسی هيچ گاه با جنبشهای فرهنگی جدا نيست. با شروع جنبشهای اجتماعی ، مردم علاقمند به کتابهايی رو آوردند که به گمان آنها به پرسشها پاسخ ميگفت، راه حل و عمل نشان می داد. با حرکتهای انقلابی ، نظارت دولت بر کتاب، و اعمال سانسور کاهش يافت تا جايی که هر کتابی که تقاضای عمومی خواستار انتشار آن بود، منتشر ، پخش و فروخته می شد.

وضعيت نشر کتاب در دهه 60:

q تب و تاب جامعه فرو کش کرد و عده ای که يکباره به خواندن کتاب روآورده بودند، يکباره نيز از کتاب روگرداندند ؛ q گروه های سياسی از عرصه سياست عملی بيرون رفتند، فعاليت های انتشاراتی شان فروکش کرد ؛ q توان فنی چاپ و نشر کشور کاهش يافت ؛ q دولت در وضعيتی نبود که بتوند برای نشر کتاب به سياست گذاری، برنامه ريزی و سازماندهی مؤثر بپردازد ؛ q درآمد بخشهايی از مردم کاهش يافت و طبعا بر بودجه فرهنگی شان تاثير منفی گذاشت ؛ q آسيب ديدن چرخه طبيعی نشر کتاب موجب شد که بازاری ناسالم ، غيرطبيعی و آلوده به سودجويی و منفعت طلبی آنی شکل بگيرد و کتابهای غيرمستند، ترجمه های بد، ويرايش نشده و بی ارزش به بازار کتاب سرازير شد.

مشکلات فنی نشرکتاب در دهه60:

• ماشين آلات چاپ فرسوده شده بود و بازده آنها مدام پاِيين می آمد ؛ • ايران از تحولات جديد درصنعت ماشين آلات چاپی دور مانده بود ؛ • تامين لوازم يدکی مشکل و گران شده بود ؛ • در داخل برای ايجاد و توسعه صنعت چاپ سرمايه گذاری نمي شد ؛ • متخصص، کارگر فنی و کارشناس به تعداد کافی تربيت نمی شد و برنامه های آموزشی در اين زمينه ناقص و ناکارآمد بود.

وضعیت نشر در سال‏های(81-76)

• از سال 1386 تاکنون وضعیت نشر کتاب در مقایسه با دوره‏های‏ قبلی از وضعیت بهتری برخوردار بوده و میانگین نرخ رشدی‏ برابر با 12 درصد داشته است.مهمترین ویژگی این دوره، افزایش نرخ رشد فوق العاده نشر کتب جغرافیا و تاریخ می‏باشد که برعکس رشد منفی سال‏های 75-68،در این دوره منانگین‏ نرخ رشدی حدود 15 درصد را به خود اختصاص داده است. از دیگر ویژگی این دوره افزایش نرخ رشد نشر کتاب در رده‏ «علوم علمی»است که از 8 درصد در دورهء قبلی به 13 درصد ارتقاء یافته است.در این دوره سهم رده‏های«فلسفه روانشناسی» و «هنر»و «ادبیات»از مجموع تعداد کتب منتشره کاهش یافته و رشد منفی داشته است اما در ردهء«علوم اجتماعی»وضعیت‏ نسبتا بهتر بوده است.

به طورکلی موانع نشر در ايران :

   حاکم نبودن سياست مشخص و برنامه های سنجيده کوتاه مدت، ميان مدت ، و بلند مدت بر نشر کتاب در ايران؛

        مديريِت ناکارآمد، مديريتی که از امکانات موجود به نحو احسن بهره برداری نمی کند و ابتکار، نوآوری، آينده نگری و قدرت جذب ندارد ؛

        کمبود نيروهای فنی _ تخصصی در نشر کتاب ؛

        نامشخص بودن جايگاه کتاب در جامعه، که جلوه ظاهری آن مطالعه نکردن، روی نياوردن به کتابخانه ها و قرار ندادن کتاب در متن زندگی و کار است ؛

        کمی سرمايه مادی، عدم مشارکت بانکها و سازمانها و افراد سرمايه گذار در کار کتاب و نشر؛

        کمبود وسایل و امکانات فنی چاپ و نشر، ناکارامدی، فرسودگی دستگاه ها و ابزارهای چاپ ؛

        کمبود و گرانی مواد و مصالح چاپ و نشر و وابستگی کشور در اين حيث به بازارهای متغيير و پرنوسان و بويژه مشکل کاغذ و فيلم و مانند آن ؛

نتيجه گيری...

راه حل هايی برای از ميان برداشتن موانع نشر در ايران : ü پديد آورندگان بيشتر پديدآورند(نوشتن) ؛ ü ناشران بيشتر منتشر کنند( منتشر کردن) ؛ ü خوانندگان بيشتر بخوانند (خواندن) ؛ هر سياست و برنامه ای که بتواند اين سه فعاليت را در نظر بگيرد و وسعت دهد، مطمئنا در راه برطرف کردن مشکلات نشر در ايران و ايجاد آينده ای اميد بخش گام نهاده است. و دست يافتن به چنين رهيافتی، به تحولی در نگرش سياستگذاران، برنامه ريزان و مجريان امور فرهنگی و نشر دارد^[۱]. منابع:

1. ↑ مبانی نشر کتاب/عبد الحسین آذرنگ .ـ تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها(سمت)، 1381

 

مسائل و مشكلات نشر كتاب از دیدگاه ناشران، اهل قلم، صنوف وابسته به نشر شهر اصفهان

ناشران، اهل قلم و صنوف وابسته به نشر شهر اصفهان، عوامل فرهنگی و اقتصادی را مهم ترین عوامل مؤثر بر وضعیت فعلی نشر كتاب توصیف می كنند.

·         ۱۶ خرداد ۱۳۸۶

·         فرهنگ و پژوهش

·         بازدید: ۷۱۳

·         کد A33616

·           نشر نشركتاب

·          

-->  

ناشران، اهل قلم و صنوف وابسته به نشر شهر اصفهان، عوامل فرهنگی و اقتصادی را مهم ترین عوامل مؤثر بر وضعیت فعلی نشر كتاب توصیف می كنند.

نتایج پژوهشی نشان می دهد كه ۸۴ درصد ناشران و اهل قلم اصفهان هیچ گونه دوره آموزشی در زمینه آشنایی با نشر نگذرانیده اند.

در این مطالعه كه با عنوان "مسائل و مشكلات نشر كتاب" انجام شده است، تعداد ۶۶ نفر از ناشران، اهل قلم و صنوف وابسته به نشر شهر اصفهان را با استفاده از نمونه گیری تصادفی انتخاب كرده است. وضعیت نشر در عصر اطلاعات به عنوان معیار و نمادی از چگونگی و جایگاه اندیشه در نزد مردمان هر كشوری محسوب می گردد. كتاب به عنوان محصول رشد و پیشرفت فرهنگ و تمدن بشری به تدریج پدید آمده و مهم ترین رسانه برای ثبت و انتقال فكر، فرهنگ و دانش بشری برای استفاده معاصران و نسل های آینده شده است.

پیشرفت شگرف نشر كتاب در كشورهای پیشرفته نشان از پیوند قوی با توسعه و رشد تكنولوژی، دانش و فرهنگ داشته است. شكوفایی اقتصاد از تبعات مهم این پیوند مبارك محسوب می شود. كشورهای جهان سوم به لحاظ ضعف مفرط در موارد پیشرفت، در عرصه نشر نیز عقب مانده و در رنج هستند.

اصلانی اهمیت نشر را به لحاظ تأثیر عمیق و فراگیر در جهت ارتقا سطح فرهنگی و آگاهی های جامعه در افزایش سرعت، دقت و كاهش زمان مراحل نشر از جمله برنامه های مورد توجه برنامه ریزان، سیاستگذاران و كلیه دست اندركاران این عرصه است. دستیابی به این مهم مستلزم استفاده بهینه از كلیه امكانات بالقوه چاپ و نشر و حركت آگاهانه در جهت اصلاح نواقص و كاستی های موجود است.

در جهان پیشرفته، انواع برنامه های آموزشی (توجیهی كوتاه مدت و كلاسیك) در زمینه نشر از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده كه متأسفانه در كشور ما فاقد جایگاه و متولی رسمی است، به همین دلیل دست اندركاران نشر در كشورمان با وضعیت روز و پیشرفت های عرصه نشر بیگانه بوده و امكان ارتباط و تعامل مناسب در عرصه جهانی را ندارند.

براساس نتایج این تحقیق، در رابطه با مشكلات فرهنگی و راهكارهای عرضه شده توسط ناشران و اهل قلم نیز تبلیغ و اطلاع رسانی نامناسب و فقدان شأن و منزلت اجتماعی وكمبود روحیه همكاری مناسب نزد نهادهای دولتی و غیر دولتی ذی ربط به عنوان مهم ترین مشكلات این حوزه معرفی شده اند.

این پژوهش نشان می دهد كه ۸۵ درصد از ناشران و ۶۶ درصد اهل قلم، معرفی ناشران و اهل قلم و آثار آنان را از طریق صدا و سیما، مطبوعات و تعاونی ناشران بدون تحمیل هزینه، به عنوان بهترین راهكار برای ارتقای سطح شأن و منزلت حرفه ای خود معرفی كرد ه اند.

·          

نتایج پژوهش در رابطه با مشكلات سیاسی حوزه بشر و راهكارهای پیشنهادی، حاكی از آن است كه حمایت دولتی از وضعیت مناسب و مطلوبی برخوردار نیست و بررسی و نظارت پیش از انتشار نیز از جمله مشكلات مهم هستند. تضمین خرید كتاب و ایجاد سیستم غیرمتمركز بررسی كتاب به صورت استانی راهكارهای پیشنهادی در این زمنیه هستند.

در رابطه با مشكلات آموزشی نشر نیز این پژوهش عنوان می كند خلأ تأسف برانگیزه ی ناشی از فقدان و كمبود نهادهای آموزش و تخصصی در این حوزه به چشم می خورد. كمبود برنامه های توجیهی آموزشی، تحقیقاتی و مطالعاتی از جمله مشكلاتی است كه همه دست اندركاران نشر برآن اتفاق نظر دارند. آموزش و تحقیق و تأثیر آن بر ارتقای سطح حوزه نشر از نظر علمی و فنی به حدی است كه جز از طریق بهادادن به آن ها هیچ گونه پیشرفت محسوسی در این زمینه حاصل نخواهد شد.

بررسی مشكلات اقتصادی این عرصه، كمبود سرمایه ناشران را به عنوان مهم ترین مشكل معرفی می كند. كم توانی مالی ناشران از جمله معضلاتی است كه آن ها را در راه انجام وظایف، رسالت و تعهداتشان با مشكل روبه رو می سازد.تعیین حداقل سرمایه و اعطای تسهیلات مالی به صورت سنجیده كه مصرف آن را در زمینه های پیش بینی شده و از طریق نظارت و حسابرسی دقیق تضمین كند، از جمله برنامه های راهگشا در وضعیت فعلی نشر است.

تمركز امور اداری نشر در تهران كه علاوه بر تحمیل هزینه های اضافی، اتلاف زمان قابل توجهی را نیز به دنبال دارد، از جمله مشكلات ناشران شهرستانی محسوب می شود. شكستن تمركز امور اداری و توزیع امكانات و تفویض اختیارات در این زمینه به مراكز استان ها كه از خبرگان و كارشناسان اداری و دانشگاهی در سطوح قابل قبولی برخوردار هستند، می تواند بسیار راهگشا باشد. عدم تحمیل هزینه اضافی و اتلاف وقت، حداقل دستاورد سیستم غیرمتمركز امور اداری عرصه نشر است.

در زمینه مشكلات اجتماعی نشر و راهكارهای پیشنهادی ناشران، نتایج پژوهش نشان داد. فقدان سیستم توزیع و فروش و وضعیت نابسامان آن در سطح كشور، به علت فقدان اتحادیه های صنفی كارآمد و مستقل كشوری، منطقه ای و استانی كه كالای فرهنگی كتاب را در سطح كشور و برای تمامی كشور به جریان درآورد، مهم ترین مشكل اجتماعی حوزه نشر محسوب می شود.

تشكیل اتحادیه های صنفی مستقل، كارآمد و روزآمد به صورت شبكه ای، كشوری، منطقه ای و استانی، بهترین راه حل برای خارج شدن از ركود و انحصار بازار كتاب از دیدگاه ناشران است. به نظر ناشران، وزارت خانه های فرهنگ و ارشاد اسلامی، آموزش و پرورش و دانشگاه های كشور كه دارای بیشترین مخاطبان (دانش آموزان و دانشجویان) هستند، مهم ترین تأثیرگذاران در عرصه نشر از طریق نهادینه كردن مطالعه و كتاب خوانی در سیستم آموزشی و پژوهشی خود به شمار می روند.

نتایج این تحقیق نشان داد كه نیمی از اهل قلم اصلاً با قوانین نشر كتاب آشنا نیستند و بقیه نیز تا حدودی آشنا و یا از آشنایی كمی برخوردار هستند. عدم آشنایی و یا آشنایی ضعیف با قوانین و ضمانت های حقوقی، خلأ برنامه های آموزشی توجیهی و اطلاع رسانی مناسب را به خوبی آشكار می سازد و از طرفی فقدان نظارت قانونی و اطلاع رسانی شفاف در زمینه قوانین و وظایف ناشران در محل تولید و توزیع و الزام به سرمایه گذاری بیشتر از طرف اهل قلم از جمله مشكلات مهم در هنگام عقد قرارداد تألیف محسوب می گردد.

در رابطه با تأثیر تحقیقات كاربردی در زمینه چاپ و نشر، ۶/۸۶ درصد اهل قلم، میزان تأثیر تحقیقات را بر بهبود كیفی نشر بسیار زیاد ارزیابی نموده اند. پژوهش در تمامی عرصه ها به عنوان خاستگاه فن آوری، اطلاعات و علم مطرح است. پیشرفت های عرصه نشر نیز از این قاعده مستثنی نبوده و با استفاده از نتایج پژوهش های تخصصی حاصل شده و می شود.

وضعیت فعلی نشر در كشور ما از نبود جایگاه مناسب و در خور برای پژوهش در این امر مهم و جریان ساز فرهنگی حكایت می كند.

از دیدگاه ناشران اصفهانی، تحمیل هزینه های پیگیری و اموراداری در تهران، گران تربودن هزینه های خدمات فنی، كاغذ، فیلم، زینك و سایر امكانات نسبت به قم و تهران (كه از امكانات ویژه ای برخوردارند)، توقف بیش از حد كتاب در انبارها به علت فقدان سیستم و اتحادیه توزیع كشوری و استانی و در نتیجه انحصار توزیع كتاب در تهران از جمله مهم ترین عوامل مؤثر بر افزایش چاپ كتاب در شهرستان ها و از جمله اصفهان است.

به نظر پرسش شوندگان ایجاد سیستم و اتحادیه توزیع كشوری و رعایت عدالت در توزیع امكانات و بسترسازی مناسب برای كاهش هزینه ها، تعادل و هماهنگی مناسب را در عرصه رقابتی نشر در سطح كشور امكان پذیر می سازد.

نتایج پژوهش در زمینه مشكلات صنوف وابسته به نشر در رابطه كاری با ناشران و امور حرفه ای خود نشان داد كه لیتوگرافی ها و چاپخانه ها در رابطه با ناشران از كم توانی مالی آن ها در زمان انجام تعهداتشان گله مند بودند و كتاب فروشان و چاپخانه ها نیز اطلاع رسانی ضعیف و كمی دانش فنی برخی از ناشران و عرضه انحصاری كتاب توسط برخی دیگر از ناشران را به عنوان مشكلات خود مطرح كرده اند. تهیه مواد، تجهیزات و مسائل و حمایت ضعیف دستگاه های ذی ربط در این زمینه از مهم ترین مشكلات موجود صنوف وابسته به نشر است.

صحافی ها و چاپخانه ها از فرسودگی دستگاه ها، لیتوگرافی ها و صحافی ها از فقدان اتحادیه صنفی مستقل، چاپخانه ها و لیتوگرافی ها از كمبود نیروی فنی ماهر و آموزش دیده و فعالیت های كاری موازی و غیرمجاز و كتاب فروشان از در حاشیه قرارگرفتن در نمایشگاه های استانی و عدم اولویت خرید انواع كتاب برای كتابخانه های استان از آنان، به عنوان مشكلات حرفه ای خود نام می برند. صنوف وابسته به نشر، اعضای مهم تیم های فعال در فرآیند تولید كتاب هستند، كم توجهی به دیدگاه ها و مشكلات آنان موجب بروز مشكلات عدیده در فرآیند تولید كتاب از جنبه های كمی و كیفی خواهد شد.

با توجه به نتایج تحقیقات انجام شده در مقاطع زمانی مختلف و نتایج حاصله از این پژوهش می توان اذعان داشت كه ارتقای سطح كیفی و كمی صنعت نشر نیازمند شناخت مشكلات موجود و برنامه ریزی برای حل آن ها است. مشكلاتی چون نارسایی نظام آموزشی و پژوهشی، روزآمد نبودن وسایل و تجهیزات و امكانات، فقدان سازمان و سیستم مناسب، عدم گرایش عمومی به مطالعه، عدم درك صحیح سیاست گذاران و برنامه ریزان عرصه نشر در كشورهای جهان سوم از اهمیت و نقش نشر در ارتقای كیفی و كمی جامعه و در نتیجه ارائه سیاست ها و برنامه های نسنجیده و ضعیف فاقد خاستگاه تحقیقاتی از جمله مشكلات این حوزه است.

محسن اصلانی ملایری

http://www.aftabir.com/articles/view/art_culture/issue/c5c1181126030_book_emission_p1.php/%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D9%83%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B4%D8%B1-%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D8%A7%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%87%D9%84

 

 

مشکلات نشر از حرف تا عمل

چکیده: منا نشر/ وضعیت نشر مانند بیماری است که بنیه و توان خود را از دست داده و تحت تأثیر کوچک‌ترین حادثه یا تغییری از پا در‌می‌آید. صنعت نشر بیمار است و اقتصادش فعال نیست و به دلیل وابستگی و ضعف مفرط نمی‌تواند به تنهایی سر پا بایستد. بی‌شک اقتصاد نشر برای برون‌رفت از این بحران باید مستقل شود. تا زمانی که وابستگی نشر به دولت و سایر حوزه‌های بیرونی برطرف نشود همة این مشکلات به قوت خود باقی خواهد بود.

کتاب و کتاب‌خوانی از آن دست پدیده‌هایی است که بسیار پیرامون آن گفته و شنیده‌اند. از بی‌توجهی به آن تا لزوم بازنگری و تغییر ساختار در مفاهیم آن، همه و همه، به یک تعریف ختم می‌شود و آن ترویج کتاب و بسط فرهنگ کتاب‌خوانی در کشور است. از آنجا که تعمق و تفکر رابطة مستقیمی با مطالعه و کتاب دارد، بیشتر حکمرانان دنیا، بالاخص کشورهای توسعه‌یافته، بر آن‌اند تا مردم جوامعشان را به نوعی با کتاب و کتاب‌خوانی مأنوس ببینند. از این رو پرداختن به مسائل فرهنگی در این کشورها زیربنای بسیاری از امور قرار می‌گیرد. فرهنگ، اما، در کشورهای توسعه‌نیافته حکایت دیگری دارد. سیاست‌زدگی در کشورهای توسعه‌نیافته یکی از معضلات این جوامع به شمار می‌رود. لذا بسیاری از امور فرهنگی و حتی اجتماعی و اقتصادی نیز در سایة مسائل سیاسی قرار می‌گیرد. در کشور ما نیز مسائل فرهنگی، خصوصاً ترویج کتاب، عموماً تحت تأثیر نگاه‌های دولتی و تغییرات دولت‌مردان است. لذا چشم‌اندازی بلندمدت و مشخص در پرداختن به اموری فرهنگی نداریم و عموماً این‌گونه مباحث تحت تأثیر مسائل سیاسی قرار گرفته‌اند. در امور نشر و بحث ترویج کتاب و کتاب‌خوانی دلسوزان کتاب دغدغه‌ها و سیاست ناهمگون را به‌خوبی حس می‌کنند. در این گزارش برآنیم تا با نگاهی مجمل مشکلات نشر کشور را در سال تولید ملی به متصدیان فرهنگی یادآور شویم.

نگاهی عمیق به شعار تولید ملی داشته باشیم

محمدعلی فقیه، مدیرعامل انتشارات شاهد، با اشاره به نام‌ سال 1391، سال «تولید ملی، حمایت از کار و سرمایة ایرانی»، در خصوص وضعیت نشر کشور چنین می‌گوید: مقام معظم رهبری با نگاهی عمیق و تحلیلگرانه به نام‌گذاری هر سال اقدام می‌کنند و ما هم اگر می‌خواهیم در همة حوزه‌ها پیرو این شعار باشیم، باید آن را به صورت جدی و تحلیلی بررسی کنیم. حضرت ‌آقا مسائل را عمیق مطرح می‌کنند و ما هم باید با همین عمق به مسائل نگاه کنیم. بر این اساس، امسال باید در همة جنبه‌ها ـ از جمله چاپ، کاغذ، تولید فکر، و ... ـ به تولید ملی برسیم و پایه‌های دستیابی به این هدف را فراهم کنیم. شعار تولید ملی باید در صنعت نشر نیز نمود داشته باشد.
صنعت نشر دانش‌محور شود.

وی در ادامه با اشاره به نیازهای صنعت نشر در کشور می‌افزاید: در حوزة نشر کلیت و ساختار پایه‌ریزی شده است و اکنون باید به دنبال آن باشیم تا صنعت نشر را دانش‌محور کنیم. اگر نشر دانش‌محور شود، در بسیاری از هزینه‌ها صرفه‌جویی می‌شود و شاهد پرس انرژی در این حوزه خواهیم بود. بر این اساس، از آنجا که مسائل تجربی جمع‌بندی و ارزیابی شده است و مبتنی بر آن بحث آموزش را نیز پیش گرفته‌ایم، این موضوع خود به خود به صرفه‌جویی و افزایش کیفیت می‌انجامد.
صنعت نشر کشور وابسته است
فقیه می‌گوید: متأسفانه صنعت نشر کشور به منابع داخلی و خارجی وابسته بوده است. بنابراین طبیعی است که نوسانات ارز و سایر اتفاقات ـ از جمله قیمت کاغذ، تجهیزات یدکی چاپخانه‌ها، و ... ـ بر عناصر این صنعت تأثیر بگذارد. همة این نوسانات در نهایت حوزة کتاب را تحت تأثیر قرار می‌دهد. از این رو، باید به سمتی حرکت کنیم که مبنای تولید کاغذ را با استانداردهای جهانی همراه کنیم تا از این طریق به دغدغة همیشگی ناشران پایان دهیم. پیشنهادم این است که در تولید داخلی چاپ و کاغذ بازنگری اساسی کنیم، که بی‌تردید در سال‌های آتی نتیجة آن را خواهیم دید. اگر به این هدف دست پیدا کنیم و از واردات کاغذ بی‌نیاز شویم، دیگر قیمت کتاب وابسته به ارز نخواهد بود و در این حوزه به ثبات می‌رسیم.

چرخة توزیع کتاب در کشور معیوب است

مدیر انتشارات شاهد در ادامه، با اشاره به مشکلات توزیع کتاب در کشور، می‌افزاید: کتاب، با توجه به محتوای فکری و ارزشی که دارد، نوعی کالا محسوب می‌شود و باید مطابق این دیدگاه نگرشی کلی در خصوص تولید و عرضة آن داشت. در حال حاضر سیستم توزیع کتاب در کشور دچار مشکلات اساسی و بنیادی است و متأسفانه برنامة حمایتی خاصی در این زمینه وجود ندارد. تا زمانی که سیستم توزیع و عرضه و تقاضا در حوزة کتاب منطقی و مدون نشود مشکلات به قوت خود باقی خواهد ماند. از این رو، این حوزه نیازمند حمایت‌هایی جدی از توزیع‌کننده و تولید‌کننده است.
به نظر می‌رسد در حال حاضر تکلیف مشخص نیست که آیا قرار است کتاب در بازار آزاد عرضه شود یا به صورتی دیگر. با یک بررسی ساده متوجه می‌شویم برنامة حمایتی خاصی جهت مدیریت حوزة کتاب وجود ندارد. برخی مواقع عده‌ای توزیع را در دست گرفتند که مبنای فرهنگی در ذهنشان نبوده و فقط به دنبال ایجاد مافیا در کشور بودند. در این شرایط، آن دسته از افرادی که می‌خواهند به طور سالم در این حوزه فعالیت کنند فعالیتشان با موانع متعدد روبه‌رو می‌شود. بنابراین، در این حوزه این مشکل مبنایی است و نهادهای فرهنگی کشور باید با هم‌فکری یکدیگر دنبال راه‌حل بگردند. مجمع ناشران انقلاب اسلامی نیز در همین زمینه تلاش می‌کند تا با هم‌فکری با ناشران عضو راه‌حل‌های واقعی میدانی را برای ساماندهی حوزة توزیع پیدا کند.

وی با اشاره به فعالیت‌های مجمع ناشران انقلاب اسلامی می‌گوید: مجمع ناشران در این یک سال زندگی پربرکت خود تا اندازة زیادی باعث هم‌گرایی ناشران شده است؛ هم‌گرایی‌ای که نتیجة آن هم‌فکری و هم‌اندیشی است. اعضای مجمع همیشه در ارتباط با راهکارهای واقعی و ملموس جلسه می‌گذارند تا مشکلات این حوزه برطرف شود. بی‌شک ورود به سطح کارشناسی و عمل با بررسی انتزاعی و تئوریک آن بسیار متفاوت است. فکر می‌کنم با شرایطی که مجمع ناشران دارد آیندة خوبی در انتظار ناشران است و انتظار داریم سایر ناشران هم در گسترش علمی و کاربردی حوزة انقلاب اسلامی نقش داشته باشند.

تولید محتوای باکیفیت، هدف ناشران در سال تولید ملی

حجت‌الاسلام محمد‌کاظم شمس، مدیر انتشارات کتاب ناب و عضو مجمع ناشران انقلاب اسلامی، می‌گوید: اکنون چندین سال است که مقام معظم رهبری با نگاه عمیقشان، با نام‌گذاری هر سال، رویکرد آتی کشور را مشخص می‌کنند. نام‌گذاری سال 1391 با نام سال «تولید ملی، حمایت از کار و سرمایة ایرانی» در همین زمینه و با نگاهی عمیق و تحلیلگرانه صورت گرفته است و وظیفة همة دست‌اندرکاران و مسئولان کشور است که به صورت کیفی و موشکافانه به تحلیل این شعار بپردازند. بی‌تردید حوزة نشر کشور نیز از این قاعده مستثنی نیست و باید از این شعار بهرة لازم را ببرد. ناشران باید دقت کنند تا به محتوای آن به شکلی عمیق پرداخته شود. به طور کلی وظیفة حوزة نشر کشور در زمینة این شعار از دو بعد ارزیابی می‌شود؛ نخست آنکه حوزة نشر باید به نوعی در خدمت سایر ارگان‌ها و همچنین رسانه‌ها باشد و آثار مرتبط را در جهت این شعار قرار دهد و دیگر اینکه حوزة نشر همچون بخشی مستقل عمل کند و وظایف خود را به شکلی اصولی انجام دهد.
در این زمینه نقش حوزة نشر هم‌جهت با رسانه‌ها و چه‌بسا بیشتر از آن خواهد بود. بر این اساس، تولید محتوا در داخل کشور ـ با ترجیح کار تألیف بر ترجمه و با تأکید و دقت بر کیفیت اثر ارائه‌شده ـ وظیفه‌ای است که ناشران کشور باید به صورت جدی به آن بپردازند.

وی ادامه می‌دهد: وظیفة حوزة نشر حفظ کیفیت است و از آنجا که نشر صنعتی وابسته به شمار می‌رود کیفیت مواد اولیه در این زمینه بسیار تأثیرگذار خواهد بود. با توجه به مصرف بالای کاغذ در کشور باید با سرمایه‌گذاری مناسب به تولید کاغذ انبوه در کشور بپردازیم و چرخة تولید و مصرف را بیش از پیش بهینه سازیم. حمایت از تولید داخلی مانع افت کیفیت می‌شود و حوزة نشر را در رسیدن به این هدف یاری می‌رساند.

مشکل اصلی نشر کشور اقتصادی است

این استاد و پژوهشگر حوزه مشکل اصلی نشر کشور را مسائل اقتصادی می‌داند و در این خصوص می‌گوید: وضعیت اقتصادی فعلی جامعه مانند حلقه‌های یک زنجیر متصل و پیوسته است. حوزة نشر نیز از این دایره بیرون نیست و با وجود آنکه وضعیت فعلی اقتصادی بحثی کلان است این حوزه را نیز تحت تأثیر خود قرار داده است. در این چرخة معیوب، از یک طرف حوزة نشر از مشکلات درونی آسیب می‌بیند و از طرف دیگر مشکلات و فشارهای بیرونی وضعیت آن را بغرنج‌تر می‌سازد. در چنین شرایطی، هر گونه نوسانی در حوزة اقتصادی بازار نشر را نیز تحت شعاع خود قرار می‌دهد.
صنعت نشر کشور بیمار است
او می‌افزاید: وضعیت نشر مانند بیماری است که بنیه و توان خود را از دست داده و تحت تأثیر کوچک‌ترین حادثه یا تغییری از پا در‌می‌آید. صنعت نشر بیمار است و اقتصادش فعال نیست و به دلیل وابستگی و ضعف مفرط نمی‌تواند به تنهایی سر پا بایستد. بی‌شک اقتصاد نشر برای برون‌رفت از این بحران باید مستقل شود. تا زمانی که وابستگی نشر به دولت و سایر حوزه‌های بیرونی برطرف نشود همة این مشکلات به قوت خود باقی خواهد بود. باید زمینه‌ای فراهم شود تا گردش اقتصاد نشر به گونه‌ای باشد که بدون وابستگی به حیاتش ادامه دهد.
حجت‌الاسلام شمس یکی از‌‌‌‌راهکارهای برون‌رفت از مشکلات این حوزه را تعامل ناشران با یکدیگر می‌داند و در این زمینه چنین می‌گوید: نمونة این تعامل و کار مشترک را در تشکل‌های صنفی شاهدیم. تأسیس انجمن‌ها و تشکل‌های صنفی، در جهت آرمان‌های انقلاب، تأثیرگذاری بیشتری در پیش‌برد اهداف ناشران خواهد داشت؛ زیرا شائبة پیگیری منافع شخصی را از سوی ناشران خنثی می‌کند. این تشکل‌ها ضمن آنکه موجب هم‌گرایی بیشتر ناشران با یکدیگر می‌شود اعتماد بیشتر مسئولان را نیز به همراه خواهد داشت؛ چون در چنین فضایی فقط اهداف جمعی مورد نظر است و مسئولان از این مسئله به خوبی آگاه‌اند.

رقابت بیهودة ناشران باید جایش را به رفاقت بدهد

محمد‌حسین محبت‌پناه، مدیر بازرگانی انتشارات مدرسه، با اشاره به نام‌گذاری سال 91 به «تولید ملی، حمایت از کار و سرمایة ایرانی» می‌گوید: پیوند و ارتباط میان تولید ملی را با حوزة نشر می‌توان از دو جنبه بررسی کرد. نخست آنکه حوزة نشر و به‌وی‍‍ژه کتاب می‌تواند با فرهنگ‌سازی اقشار و طیف‌های گوناگون جامعه را به سمت تولیدات داخلی سوق دهد. از این منظر، وظیفة حوزة نشر و تأثیرگذاری اصلی‌اش ایجاد فرهنگی ملی برای نهادینه کردن تولید ملی است. مورد دیگر ملی و بومی کردن فرآیند نشر در داخل کشور و رسیدن به نقطه‌ای است که مراحل گوناگون چاپ ـ از اقدامات فنی و دستگاه‌های چاپ تا تولید کاغذ و رنگ ـ در داخل کشور انجام بگیرد و وابستگی به محصولات خارجی پایان یابد. البته دستیابی به این هدف نیازمند صرف زمان بیشتری است و در کوتاه‌مدت حاصل نخواهد شد. بومی کردن فرآیند تولید در داخل نیازمند طراحی چشم‌اندازهای وسیع‌تری است. بنابراین، با شرایط و وضعیت موجود به نظر می‌رسد وظیفة اصلی نشر در رابطه با تولید ملی فرهنگ‌سازی است. در این زمینه حوزة نشر می‌تواند، با انتشار آثار گوناگون، الگوها و فرهنگ‌های ارزشمندی را در حوزة تولید ملی ایجاد و ماندگار کند.
وی در خصوص افزایش قیمت کتاب نیز اظهار می‌کند: در تعیین قیمت کتاب مواد مصرفی نقش مهمی دارند و این دغدغة همیشگی ناشران است. نوسان قیمت ارز و افزایش سایر هزینه‌های چاپ تأثیری مستقیم بر کتاب گذاشته و فرآیند نشر را با مشکلات اساسی روبه‌رو کرده است. در این شرایط اگر ناشران به دنبال استفاده از کاغذهای نامرغوب باشند، به طبع با نارضایتی مخاطبان خود روبه‌رو می‌شوند و استقبال از محصولات آن‌ها به شدت پایین می‌آید. خوشبختانه در سال‌های گذشته به مرور کتاب جای خود را در سبد خانوار باز کرده است؛ اما اکنون با افزایش قیمت‌ها این موضوع نگران‌کننده است و آسیبی جدی بر این روند وارد خواهد کرد. اگر همان‌گونه که مقام معظم رهبری تأکید کرده‌اند در صدد فراهم آوردن شرایط برای ورود کتاب به کانون گرم خانواده‌ها باشیم، باید قیمت‌ها نیز به گونه‌ای کنترل شود که متناسب با شرایط آن‌ها باشد.محبت‌پناه با تأکید بر معیوب بودن سیستم توزیع کتاب در کشور می‌افزاید: سیستم توزیع کتاب در کشور همچنان سنتی است و چرخة توزیع به معنای واقعی وجود ندارد. در این شرایط این کتاب‌فروشان هستند که متناسب با سلیقة خود و موج بازار فعالیت می‌کنند. در چنین وضعیتی راهی جز اصلاح چرخة توزیع و ایجاد فروشگاه‌های زنجیره‌ای در سراسر کشور وجود ندارد. اگر فروشگاه‌های زنجیره‌ای با امکانات و تجهیزات مناسب حداقل در شهرهای بزرگ ایجاد شود، در مخاطبان رغبت و شوق بیشتری برای خرید ایجاد می‌کند. همچنین برای اصلاح سیستم توزیع می‌توان به فضای مجازی، یعنی حوزه‌ای که در کشور از آن غفلت شده است، روی آورد. هم‌اکنون بخش زیادی از فروش کتاب در دنیا اینترنتی انجام می‌شود و نباید از ظرفیت‌های این حوزه غافل بود. مورد دیگر بحث اطلاع‌رسانی است، که به لحاظ اولویت قبل از فروش قرار می‌گیرد. اطلاع‌رسانی فقط وظیفة ناشر نیست. رسانه‌های جمعی نیز باید در این زمینه فعالیت‌های گسترده‌ای داشته باشند.

بیان مشکلات نشر ،تکرارمکررات است

رضا یکرنگیان؛ مدیر انتشارات خجسته ، در ارتباط با مشکلات ناشران اظهار می‌دارد: بیان بعضی از مشکلات در واقع تکرار مکرراتی است که دلسوزان نشر همواره بسیار از آن سخن گفته‌اند. لذا از آن موضوعات کلی که متصدیان فرهنگی به خوبی بدان واقف هستند عبور می‌کنیم. وی می‌افزاید: البته نمی‌توان از بعضی قوانین جدید ساعتی که ارشاد وضع کرد به مانند نمره منفی ناشران که تا این لحظه از موضوعیت آن بی‌خبریم گذشت. یکی از بحث‌هایی که این روزها بسیار دامنگیر ناشران شده است بحث گرانی کاغذ است. گرانی کاغذ که به صورت افسار گسیخته اگر اغراق نباشد روزانه بر قیمت آن افزوده می‌شود، در نهایت به این منجر می‌شود که 30 یا 40 و یا حتی کتاب اگر تجدیدچاپی می‌باشد دو برابر قیمت فعلی به مخاطبی که عموما از طبقه فرهیخته و متوسط جامعه هستند تحمیل و اجحاف وارد می‌شود. وی می‌افزاید: البته مسائلی مثل معافیت مالیاتی ناشران هم از طرف اتحادیه ناشران تحت پیگیری است که امیدواریم با تحقق این امر از مشکلات ناشران تا حدودی کاسته شود.یکرنگیان به نقش دولت اشاره کرده، در این باره خاطر نشان می‌کند: رفع مشکلات نشر کشورعموما به دو دسته بلند مدت و کوتاه مدت تقسیم می‌شود که در اهداف دراز مدت باید دولت تصدی نشر را به دلسوزان این عرصه بسپارد. اما در رویکردهای کوتاه مدت دولت می‌تواند با اقداماتی چون واردات کاغذ و توزیع عادلانه آن و همچنین جلوگیری کردن از دست‌اندازی مافیای کاغذ، می‌تواند تا حدودی از گرانی کاغذ بکاهد.

گرانی کاغذ یکی از مشکلات نشر است

کامیار علی نقی؛ مدیر نشر آبان در ارتباط با مشکلات ناشران در سال تولید ملی می‌گوید: مهم‌ترین مشکل بحث قیمت و تورم وعلی الخصوص بحث کاغذ است. قیمت بالای کاغذ در واقع باعث می شود که هم ناشر و هم مخاطب متضرر شوند. وی در ادامه اظهار می‌دارد: یکی از کارهایی که دولت می‌تواند در جهت سامان دادن حوزه نشر انجام دهد مواردی چون تثبیت قیمت کاغذ، حل کردن مشکل کمبود نقدینگی ناشران با دادن وام‌های مختلف به ناشران و همچنین خرید نقدی از ناشران می‌تواند کمک موثری به ناشران کشور شود.علی نقی همچنین درباره کمک‌های دولت می‌افزاید: خرید نقدی از ناشران از سوی ارشاد نباید ناعادلانه و مربوط به یک سری کتاب‌ها و ناشران خاص باشد. این فعال نشر که غیر ازفعالیت در حوزه نشر در امر توزیع کتاب نیز فعالیت‌هایی دارد در این باره خاطرنشان می‌کند: یکی دیگر از مشکلات ناشران نبود شبکه منسجم توزیع است.

http://mananashr.ir/fa/content/2972/default.aspx

 

رنجی که جلد می‌شود

مروري بر مشكلات نشر ايران

به طور کلی تعداد کتابخانه‌های کشور تا پایان سال گذشته حدود یک‌هزار و ۷۷۵ کتابخانه سرشماری شد که در آنها حدود ۱۵‌میلیون جلد کتاب نگهداری می‌شود. این درحالی است که ما برای رسیدن به استانداردهای بین‌المللی به ۱۴‌هزار کتابخانه و ۱۴۰‌میلیون جلد کتاب دیگر نیازمندیم.

وارد کتابخانه که می‌شوی انگار تنها نیستی. فضا پر از پچ‌پچه‌هایی گنگ است؛ از کنار هر قفسه که می‌گذری زمزمه‌ای می‌آید؛از قفسه‌ کتب شعر، شاملوست که می‌خواند... «تو می‌دانی / که مرا / سر بازگفتن کدامین سخن است / از کدامین درد» (۱)... جایی مارکز وصیت‌نامه زن جاکوب را بازگو می‌کند: «وصیت من اینه‌که زنده به گورم کنن. » (۲)... آن‌سوتر فلاسفه به زمزمه‌های هگل گوش سپرده‌اند: «برای آن‌که جنبشی روی دهد باید جنبنده‌ای باشد»(۳) و گوشه‌ای بهرام بیضایی با دیگران نشسته و نمایشنامه شیخ شرزین را بازی می‌کند. زمزمه‌ها پشت جلدها می‌ماند و کلمات در قاب سپید کاغذ. اما چه کسی، کجا این زمزمه‌ها را جلد می‌کند و کلمات را قاب می‌گیرد؟

این زمزمه‌ها از میان دستان ناشران متولد می‌شوند و جان می‌گیرند؛ اینجا کلمات در هوا معلقند، همه چیز بوی تازگی می‌دهد حتی اگر کلمات سقراط از صدها سال پیش رسیده باشد که در قاب کتاب قانون بنشیند. اینجا «هر نفسی كه فرو می‌رود، ‌ ممد حیات است و چون برمی‌آید مفرح ذات»(۴).

در میان این نفس‌ها همانطور که قصد دانشگاه‌ها تحویل «سرمایه» به جای «دانشمند» به جامعه است، قصد وزارت ارشاد هم «اسلامی کردن» انتشارات است نه «بالا بردن تولید» کتاب، اما هنوز ناشران بسیاری به‌‌رغم مشکلات اقتصادی و فرهنگی مشغول به کار هستند و سعی می‌کنند برای جامعه جوان کشور خوراک فرهنگی تولید کنند. هرچند میزان تولید کتاب با تلاش ناشران در دهه ۸۰ نسبت به دهه ۷۰ افزایش داشته؛ اما ناشران هنوز در رویای سیر صعودی سودی هستند که در سال ۷۳ به بازار کتاب رونق داده بود. اما رکودی که از سال ۷۵ گریبانگیر صنعت نشر شد، همچنان بر این بازار سایه انداخته است.

سپیدی‌های گران
بسیاری از کارشناسان دلیل ادامه این رکود را حذف سوبسید کاغذ می‌دانند. بر اساس تصمیم دولت از دو سال پیش با حذف سوبسید کاغذ، هزینه سنگینی به ناشران تحمیل شد. البته تحمیل بخشی از این هزینه سنگین به دلیل کیفیت کاغذ صورت گرفته و نه حذف سوبسید؛ چرا که محصولات کارخانه قدیمی کاغذ در داخل کشور که از باگاس نیشکر استفاده می‌کند به دلیل پایین بودن کیفیت، ناشران را به سمت خرید کاغذ خارجی سوق می‌دهد. قیمت کاغذ در بازار جهانی طی چند سال اخیر نوسان بسیاری داشته است چرا که کاغذ مثل هر منبع پایان‌پذیری که از جنگل به وجود می‌آید، تمام‌شدنی است. به غیر از این نوسانات، آنچه بر قیمت کاغذهای خارجی در ایران تاثیر گذاشته افزایش هزینه حمل و نقل و بیمه است.

به این ترتیب ناشران مجبورند به جای خرید هر کیلو کاغذ به قیمت ۴۰۰ تومان، کاغذ مورد نیاز خود را با پرداخت بهایی معادل ۱۱۴۰ تومان تهیه کنند. در حالی که سوبسید خرید کاغذ در ایران حذف شده، ناشران درسایر کشورهای دنیا از این کمک برای رونق دادن به بازار نشر استفاده می‌کنند؛ سوبسید نه متعلق به کشورهای فقیر بلکه مورد استفاده در کشورهای پیشرفته صنعتی مانند آلمان نیز هست که به صورت عمومی و مستقیم در بخش‌هایی مانند فرهنگ، هنر، آموزش، بهداشت و تغذیه مورد استفاده قرار می‌گیرد. اما باید توجه داشت که سوبسید باید به صورت مستقیم صورت گیرد و به اشخاص حقیقی یا حقوقی خاصی اعطا نشود؛ چرا که زمینه‌ساز فساد خواهد شد. وجود عناوینی چون کاغذ دولتی و غیر دولتی در بازار یا فروش دسته‌ای بن خرید کتاب توسط اشخاص خاص، نتیجه همین امر است.

صدور مجوز، شاید وقتی دیگر
اما بیشتر ناشران بر این عقیده‌اند که آنچه به رکود صنعت نشر طی دو سال گذشته دامن زده، حذف سوبسید کاغذ نیست بلکه سخت‌گیری‌های وزارت ارشاد در صدور مجوز نشر و پایین آمدن سطح گفت‌وگو و تبادل فرهنگی است. مشخص است که رونق یافتن بازار کتاب مشروط به رونق فرهنگی است، به عبارتی از رونق افتادن بازار کتاب، تئاتر، موسیقی و سینما به دلیل محدود شدن امکان عرضه محصول اتفاق می‌افتد. متاسفانه وزارت ارشاد برای صدور مجوز انتشار کتب، آیین‌نامه و... چارچوب مشخصی در اختیار ناشران قرار نداده است، این امر در کنار طولانی شدن زمان اعلام نظر وزارت ارشاد در مورد هر کتاب باعث پرداخت هزینه‌های اضافی و سنگینی از سوی ناشران می‌شود.

خرید بی خرید
به غیر از صدور مجوز انتشار و حذف سوبسید کاغذ، آنچه ناشران بخش خصوصی را در دلسرد می‌کند و تلاش آنها را بی‌مزد می‌گذارد، نحوه خرید کتاب از سوی دولت است.
دولت موظف است برای حمایت از ناشران هر سال با بودجه‌ای که در اختیار دارد از ناشران خصوصی، کتاب خریداری کند که این امر به گردش مالی ناشران کمک شایانی می‌کند؛ اما خرید دولت بدون برنامه‌ریزی به ناشران انتخاب شده‌ای محدود شده است که این موضوع اعتراض دیگر ناشران پرکار و دلسردی آنان را به همراه داشته است.
به این ترتیب می‌بینیم که سیاست حمایتی دولت در میان ده‌ها درخت، تنها برخی را آبیاری می‌کند و باقی درختان چشم به آسمان دوخته‌اند تا شاید میهمان ابری باران ریز باشند.

جواز کاری که دولت می‌دهد
علاوه بر مشکلات اقتصادی و فرهنگی که در صنعت نشر وجود دارد، اکثر ناشران صدور پروانه انتشار را نیز یکی دیگر از مشکلات این عرصه می‌دانند. درحالی همه جا پروانه کار در حوزه‌های مختلف از سوی اصناف و اتحادیه‌های مربوطه صادر می‌شود، پروانه انتشار کتاب در ایران از سوی وزارت ارشاد- که نهادی دولتی است- اعطا می‌شود. یکی از فعالان این صنعت می‌گوید: صدور پروانه کار برای ناشران باید راحت‌تر از هر صنف دیگری باشد. معمولا در همه جای دنیا به راحتی این مجوز را صادر می‌کنند و اگر ناشر در ضمن نشر یا بعد از نشر تخلفی کرد یا مورد اعتراض از سوی شخص خاصی قرار گرفت، دولت وارد کار می‌شود که تازه در آن صورت هم مجازات ناشر، جمع‌آوری کار منتشر شده است.

چاپ زیر پله‌ای و ناشران پولدار کنکوری
اما شاید عنوان کردن مشکلی با نام صدور پروانه کار در حالی که هر روز شاهد بزرگ شدن قارچ‌گونه انتشاراتی‌های زیر پله‌ای هستیم در تناقض باشد. موسسات انتشاراتی که با استفاده از شعار «چاپ کتاب شما با اقساط طولانی مدت» یا «چاپ کتاب از مجوز تا نشر با کمترین هزینه» به جذب مشتری می‌پردازند.
این موسسات که بیشتر به دفتر فنی شباهت دارند را نمی‌توان در زمره انتشاراتی‌ها قلمداد کرد؛
چرا که روند کار انتشارات با روندی که این موسسات دارند به کلی متفاوت است. برای این موسسات مشکلی به نام حذف سوبسید کاغذ یا حتی پایین آمدن سطح تعامل فرهنگی وجود ندارد. چرا که این موسسات بابت چاپ از مولف هزینه دریافت می‌کنند. بنابراین نه انتخابی براساس کیفیت محتوا صورت می‌گیرد و نه مشکلی از بابت تامین هزینه چاپ وجود دارد.

در نهایت، مولف پس از پایان چاپ نه تنها حق تالیفی دریافت نکرده، بلکه هزینه گزافی نیز بابت چاپ پرداخته است. این تنها مشکلی نیست که مولفان در مراجعه به این موسسات با آن روبه‌رو می‌شوند، مشکل بزرگ، توزیع است. به غیر از موسسات چاپ زیر‌پله‌ای، فعالان دیگری هم هستند که ناشر محسوب نمی‌شوند: ناشران کنکور! این موسسات آموزشی به دلیل اینکه تنها به چاپ تست‌ها و کتب آموزشی خود مبادرت می‌ورزند، انتشارات محسوب نمی‌شوند. هرچند از راه چاپ همین کتب سود سرشاری عایدشان می‌شود و اغلب در کنار موسسه آموزشی و چاپ این کتب به فعالیت‌هایی چون برج‌سازی هم می‌پردازند.

انبار کتاب
یکی دیگر از مشکلاتی که ناشران با آن دست و پنجه نرم می‌کنند، انبار شدن کتاب است. متاسفانه در ایران بازاریابی قبل از انتشار صورت نمی‌گیرد و ناشران پیش از انتشار کتاب هیچ توزیع کننده قطعی ندارند. به این ترتیب بیشتر مولفانی که شخصا اقدام به انتشار کتاب می‌کنند یا حتی ناشران در بعضی موارد به دلیل برآورد اشتباهی که از میزان تقاضای بازار داشته‌اند، مجبور می‌شوند کتاب‌های خود را انبار کرده و متحمل خسارت سنگینی شوند.
این درحالی است که در اغلب کشورها ناشران قبل از چاپ کتاب اقدام به بازاریابی می‌کنند و بر اساس میزان تقاضا کتاب چاپ می‌کنند.

کتاب ۲۰۰ صفحه‌ای چند؟
با این‌همه مشکل، اما ناشران همچنان به کار خود ادامه می‌دهند و کسانی که بیشترین آسیب را می‌بینند انتشاراتی‌های سازمان یافته‌ای هستند که با سابقه‌های طولانی مدت با داشتن تعداد زیادی کارمند نمی‌توانند از کار کنار بکشند.

هزینه‌ای که یک ناشر برای چاپ یک کتاب معمولی با حدود ۲۰۰ صفحه و‌هزار عدد تیراژ می‌پردازد، معادل ۲میلیون تومان است. بیش از ۲۰درصد از این رقم مربوط به خرید کاغذ است که نسبت به میزان تیراژ متغیر است. بعد از هزینه خرید کاغذ، هزینه اداری و ماقبل چاپ محاسبه می‌شود که جزو هزینه‌های ثابت محسوب می‌شوند. با این توضیحات، هر چقدر تیراژ چاپ کتابی پایین‌تر باشد سرشکن شدن هزینه‌های ماقبل چاپ -که شامل هزینه‌های اداری، حروف‌چینی، ویراستاری، تصحیح و... می‌شود- باعث بالاتر رفتن قیمت کتاب می‌شود.

روایتی از کتابخوانی
جا دارد در کنار نگاه کوتاهی که به مشکلات نشر در کشور داشتیم به آمار کتابخوانی در ایران نیز نظری بیندازیم. بر اساس آمار منتشر شده ایران با ۷۰‌میلیون نفر جمعیت، یک‌میلیون و ۲۹‌هزار عضو در کتابخانه‌های سراسر کشور دارد و آخرین سرانه مطالعه نیز دو دقیقه در شبانه روز محاسبه و اعلام شده كه هر ۱۸۹۲ روز توسط یک نفر، یک کتاب در کشور خوانده می‌شود.

به طور کلی تعداد کتابخانه‌های کشور تا پایان سال گذشته حدود یک‌هزار و ۷۷۵ کتابخانه سرشماری شد که در آنها حدود ۱۵‌میلیون جلد کتاب نگهداری می‌شود. این درحالی است که ما برای رسیدن به استانداردهای بین‌المللی به ۱۴‌هزار کتابخانه و ۱۴۰‌میلیون جلد کتاب دیگر نیازمندیم.


پانوشت:
۱ - احمد شاملو، شعر مجله کوچک از مجموعه ققنوس در باران.
۲ - گابریل گارسیا مارکز، داستان کوتاه دریای زمان گم‌شده از مجموعه خداحافظ آقای رییس‌جمهور.
۳ - والتر ترنس استیس، فلسفه هگل، جلد اول.
۴ - سعدی، گلستان.
منبع:دنياي اقتصاد

 

http://www.iricap.com/magentry.asp?id=10394